| پژوهشگران > چراغعلي اعظمي سنگسري (1303-1381) فرهنگ شناس |   |
چراغعلي اعظمي سنگسري (1303-1381) فرهنگ شناسحميد مستخدمين حسيني
http://www.asi.org.ir/fa/journal_concept.asp?ID=65
پرواز را به خاطر
بسپار
پرنده مردنيست.
فروغ فرخزاد
استاد چراغعلي
اعظمي سنگسري در سال 1303شمسي در يكي از خانوادههاي اصيل خيلخون سنگسري
به دنيا آمد و در دامان پدر و مادري فرهنگدوست و در ييلاقهاي سرسبز و دامنهء كوههاي
البرز مركزي، ميان مردمان غيور ايل سنگسري رشد و نمو پيدا كرد و توانست با تلاش هاي
خود به مدارج بالايي در مجامع بينالمللي علمي دست يابد. او با خط و زبان فارسي
ميانه (پهلوي) آشنايي كامل داشت و با زبان فارسي كهن و خط ميخي مربوط به زمان
هخامنشيان نيز آشنا بود و واژهنامهء خط ميخي را به عنوان راهگشاي خط ميخي به صورت
زيراكس منتشر كرد. او همچنين خط كوفي را نيز به سهولت ميخواند. به ايرانشناسي و
ايران و بهخصوص خود، سنگسر به معناي واقعي كلمه عشق ميورزيد و در اين زمينهها
مطالعات و تحقيقات بسيار وسيعي انجام داده بود كه گواه اين مدعا، آثار بزرگياست كه
از خود برجاي گذاشته است.
استاد اعظمي آثار پژوهشي خود را از سن 30 سالگي آغاز و كتب و مقالات متعدد ايشان از
مرز يكصد اثر گذشته است كه در بيشتر كتابخانههاي مهم دنيا از جمله امريكا،
انگلستان، سوئد، ايتاليا و ... در دسترس علاقمندان و پژوهشگران ميباشد.
آثار استاد را ميتوان به پنج دسته موضوعي تقسيم كرد:
1- سنگسرشناسي: در اين زمينه اثر گرانسنگ ايشان كتاب واژهنامهء سنگسري است كه براي
تدوين آن مدت 18 سال در زمينهء گويش سنگسري تحقيق و پژوهش كرد. اين واژهنامه شامل
متجاوز از پانزده هزار واژه سنگسري است و داراي مقدمهاي مفصل در مورد دستور زبان
سنگسري و همچنين يادداشتهائي دربارهء وضع گويششناسي سنگسري و تاريخچهء واژهنامه
ها و همچنين شامل پيوستي از ضربالمثلها است. مقدمات تنظيم علمي
آن به سه زبان سنگسري، فارسي و انگليسي با نظر اتحاديهء جهاني ايرانشناسي و با
هدايت و همكاري ايرانشناسان آلماني از دانشگاه هامبورگ و ايرانشناسان امريكايي از
دانشگاه ميشيگان و به هزينهء دانشگاه ميشيگان و مؤسسهء انتشاراتي فرانكلين فراهم
گرديد و منتشر شد (1351) و اين اثر هم اكنون ناياب است در مجلهء راهنماي كتاب
(1352) در مورد اين كتاب چنين مي خوانيم : «اثري است كاملاً علمي. بدون ترديد
نخستين كتابي است كه در ايران بدين اسلوب استوار دربارهء يك لهجهء مهم ايراني نشر
ميشود».
كار ديگري در اين زمينه كاربرد واژهء سنگسري كه به كمك پدر و مادر خود (سلطانعلي و
مريم) براي نشان دادن كاربرد واژه سنگسري در قالب جمله و در دو جلد، در 12 بخش
فراهم گرديده و توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسي در سال 1372 در تعداد اندك تكثير و
توزيع شد.
مقالات استاد در مورد سنگسرشناسي عبارتند از: باورهاي عاميانه سنگسر (1349) ،
برابري لغات برهان قاطع و واژهنامه سنگسري (1356)، جشنهاي ملي سنگسر (1347) ،
گاهنامه سنگسري (1347) ، The
Sangesari Calender.
درمان بيماريها و زخمها در سنگسر (1355)، سنگسر و يادگارهاي باستان (1361)، ... و
همچنين آقاي اعظمي راهنماي پاياننامه آقاي گرنات ويندفور در مورد سنگسر به
نام:
Verlamorpheme im Sangesari, 1965
بودند كه بعدها اين شخص همكار استاد در تدوين واژهنامه سنگسري شد.
2- متون پهلوي: شامل مقالاتي از جمله: آثار الباقيه و متون پهلوي
(1338)، واژههاي همسان در پهلوي و سنگسري (1370 )، خط در نوشتههاي پهلوي (فارسي
ميانه) (1364) و واژههاي مركب در زبان پهلوي (1360).
3- تاريخ: تاريخ سنگسر اين كتاب اجمالي از تاريخ سنگسر از باستانيترين روزگاران تا
انقلاب مشروطيت است كه در سال 1371 منتشر گرديد. گاوبارگان پادوسياني كتابي كه
برداشت از تاريخ ساسانيان را به كلي تغيير داده است و در مورد بازماندگان ساسانيان
در رويان است و ثابت كرده است ساسانيان به سال 31 هجري منقرض نشدند بلكه
شاخهاي كوچك از اين خاندان تا سال1006 هجري در بخش غربي طبرستان فرمانروائي
ميكردند. مقالاتي كه در اين زمينه به نگارش در آوردهاند عبارتند از: پندار
ايرانيان باستان درباره خورشيد، ماه و ستارگان ،(1368) پسوش هوروستان (آئين
گلهداري در روزگار باستان) (1372)، درباره گاوبارگان پادوسياني (1368) و ...
4- سكهشناسي: در اين رابطه مقالات ايشان عبارتاند از: 25 قرن سرگذشت سكه در
ايران (1354)، تحول سكه در ايران از دوره هخامنشي تا اوايل دوره اسلامي
(1349)، سكهاي يكتا و بيهمتا از دژ الموت (1349)، سكههاي ايران در عهد هخامنشي،
اشكاني، و ساساني (1351) و سكههاي طبرستان (1350) و ...
5- مقالات متفرقه كه عبارتند از: مختصري دربارهء كوهها (1352)، پرندگان دز آشيب
(1367) و يادداشتي برپايان نوشت شاهنامه(1372)و...
استاد در سحرگاه 15 آبان سال 1381 بر اثر عارضه قلبي دار فاني را وداع گفت و اينك
خانم ماندانا اعظمي ـ برادرزاده استاد ـ كمر همت بسته در حال جمعآوري و تدوين
مجموعه آثار او است. اميد كه هرچه زودتر شاهد انتشار اين مجموعهء عظيم و جاودانه
باشيم.
با تشكر از سركار خانم ماندانا عظيمي و جناب آقاي غلامحسين صمديان كه بيوگرافي و
كتابها و مقالات استاد را در اختيار اينجانب قرار دادند.
منابع
-
اجلاسيه هفتم همايش تاريخ و فرهنگ ايران، 1354.
- اخبار داخلي بانك ملي ايران، 1349، شماره 13 و همچنين سخنراني در كلوپ لاتاري.
- اطلاعات (روزنامه)، 20/7/1350.
ـ انجمن فرهنگ ايران باستان (مجله)، 1352، شماره 15 و ضميمه بررسيهاي تاريخي 1352،
شمارهء دوم.
- بررسيهاي تاريخي (مجله) 1347، شمارهء 3 و 4 و5.
|
