> نقد و بررسي فرهنگ تطبيقي عربي با زبانهاي سامي و ايراني

نقد و بررسي فرهنگ تطبيقي عربي با زبانهاي سامي و ايراني

احمد تفضلي

تأليف دکتر محمدجواد مشکور – دو جلد 80 + 1009ص، بنياد فرهنگ ايران، 1357

مؤلف در مقدمهء کتاب توضيح داده است که بعد از انتشار فرهنگ هزوارشهاي پهلوي به فکر تهيهء تأليف يک فرهنگ بزرگ تطبيقي عربي با زبانهاي سامي افتاده است و به تدريج مواد آن را فراهم ساخته و آن را به صورت فرهنگ کنوني مدون کرده است. در اين فرهنگ نخست کلمهء عربي (همراه با ترجمهء فارسي و انگليسي) و سپس معادل آن در ديگر زبانهاي سامي مانند آرامي و سرياني و مندائي و غيره آورده شده است. کلمات عربي به ترتيب معمول فرهنگ‌نويسان عرب با در نظر گرفتن ريشهء سه حرفي آنها تنظيم يافته است.

بنابر گفتهء مؤلف در مقدمه (ص10)، در اين فرهنگ شش‌هزار واژهء عربي با چهارده‌هزار واژهء سامي سنجيده شده است. همچنين اين کتاب متضمن بسياري از واژه‌هاي دخيل ايراني است که از طريق زبانهاي سامي به عربي راه يافته است. قابل ذکر است که برخي از کلمات ايراني‌الاصل مستعمل در عربي مستقيماً از پهلوي يا فارسي وارد زبان عربي نشده، بلکه از طريق زبانهاي ديگر سامي (خصوصاً آرامي و سرياني) در اين زبان راه يافته است. تعيين چگونگي ورود کلمات معرب ايراني در عربي خود موضوعي است که بحث دربارهء آن خارج از هدف اين کتاب است. همچنين مؤلف در آغاز کتاب مقدمه‌اي نسبتاً مفصل (صفحات 15 تا 52) دربارهء تاريخ زبانهاي سامي، به عربي مرقوم داشته‌اند جا داشت به فارسي نيز ترجمه مي‌شد تا خوانندگان فارسي زبان که کتاب خصوصاً براي آنان نوشته شده است، از آن بهره گيرند.

تهيهء چنين فرهنگي مستلزم کوشش و زحمت و مراجعه به منابع گوناگون است و طبعاً نمي‌تواند کامل و خالي از اشتباه باشد و همانطور که مؤلف خود در مقدمهء کتاب اشاره کرده است، بايد ديگران آن را اصلاح و تکميل کنند.