نبشته‌هاي کهن نسخه‌شناسي پژوهشگران پژوهش‌‌ها

مقالات > فهرست نسخ خطي اوستا در هند

---

فهرست نسخ خطي اوستا در هند

مهدي غروي (معاون رايزني فرهنگي ايران در هند و نپال)
(يادنامۀ آنكتيل دوپرون، نشريۀ انجمن فرهنگ ايران باستان، سال يازدهم - شماره دوم (بمناسبت دويستمين سال انتشار نخستين ترجمۀ اوستا)، تهران 1354)

---

در سال 1723 ميلادي كساني كه از كتابخانه بادليان در انگلستان بازديد مي‏كردند، در ديواره تالار كتابخانه كتابي را مي‏ديدند كه با زنجيري محكم به ديوار كتابخانه بسته شده بود. اين كتابي بزرگ بود اما هيچكس در اروپا نمي‏توانست آن را بخواند. اين نخستين نسخهء خطي اوستا در اروپا و عبارت از يك ونديداد ساه كه در سال 1718 توسط جورج بوچر[1] George Boucher در سورت هندوستان از يك پارسي خريداري و به انگلستان ارسال شده بود.

براي معرفي كتاب[2] اين عبارت را نوشته و در كنار كتاب به ديوار چسبانيده بودند:
(Leges Sacra e ritus et liturgia Zoroaster… Scripsit hanc librum tched Divdadi Pilius)

ملاحظه مي‏شود كه چقدر در آن عصر مردم اروپا نسبت به كتاب مقدس ايران قديم بي‏اطلاع بوده‏اند. زيرا نام كتاب و نام مصنف كتاب هر دو به اشتباه ذكر شده و نام مصنف و كتاب مخلوظ شده است[3].

در پايان متن اوستائي كتاب تاريخ كتاب روز 25 ماه هفت سال 1050 يزدگردي كه مطابق است با 1681 ميلادي ذكر شده[4].

چند سال پس از آن يك اسكاتلندي به نام فريزر Frazer كه عضو انجمن شهر بمبئي بود به سورت رفت كه هم دربارهء دين ايرانيان قديم معلومات و طالاعات تازه به دست بياورد و هم تعدادي نسخ كتاب مقدس خريداري كند. به قول دارمستتر هدف نخستين وي كاملاً با شكست روبرو شد و در هدف دوم موفقيت چنداني نيافت.[5]

وي در نسخه يسنا و يشت‏ها و تعدادي نسخ خطي فارسي و هندو خريداري كرد و به انگلستان برد.[6]

بنابراين ملاحظه مي‏شود كه پيش از آنكتيل دوپرون اقداماتي براي تهيه بررسي وترجمه كتابهاي مقدس ايران قديم به زبانهاي اروپائي به عمل آمده و نتيجه آن رسيدن چند متن از اوستا به اروپا بوده است. انگيزهء اساسي اين فعاليت‏ها انتشار كتاب پرفسور توماس هايد Thomas Hyde از استادان آكسفورد به نام بنيادهاي واقعي و شگفت‌آور ايراني باستاني[7] بود در سال 1700 ميلادي. وي در اين كتاب از جوانان دانش‌پژوه اروپا خواسته بود كه براي تحقيق در دين ايران قديم به خاور زمين بروند. آنكتيل دوپرون نخستين كسي بود كه درخواست وي را عملي ساخت.

ابراهيم آنكتيل دوپرون Abraham Anquetil Duperron در هفتم دسامبر 1731 در پاريس به دنيا آمد و برادر بزرگ وي لوئي پير Louis Pierre (1806-1723) در فرانسه به عنوان يك تاريخدان شهرت داشت و برادر كوچكش بريان كور Brian Court در سورت هند رئيس يك كارخانه بود و بعدها در تكميل مطالعات اوستائي وي مؤثر واقع شد.

در دانشگاه، آنكتيل جوان براي ادامهء تحصيل در رشتهء اديان به خواندن زبان عبري پرداخت. سپس به خواندن عربي و فارسي سرگرم شد. زيرا پي برده بود كه خواندن عبري بدون دانستن اين دو زبان نتيجه‏اي را كه وي در نظر دارد نخواهد داشت.[8]

محقق جوان از پاريس به آكسر Auxerre و از اكسر به امرسفوت Amersfoot در استان اوترشت هلند رفت و در اين شهر كه مركز مطالعات شرقشناسي بود به فراگرفتن عربي و فارسي پرداخت پس از اين مطالعات بود كه آنكتيل مردد ماند كه چه كند: به خدمت وزارت امور خارجه درآيد يا خدمات ديني خود را در كليسا آغاز كند.[9] زيرا در اين زمان براي هر دو شغل آمادگي و لياقت داشت.[10]

وي از هلند به پاريس بازگشت و مطالعات خود را در كتابخانه پادشاهي پاريس به رياست آبه ساليه L’ Abbé Sallier ادامه داد و از اين راه به شخصيت‏هاي مهم علمي فرانسه معرفي شد و اينان توانستند كه اعتباراتي از مراكز علمي وابسته به كتابخانه تدارك كنند و در اختيار وي قرار دهند.

در اينجا بود كه به مطالعات اجتماعي در احوال مردم آسيائي آنسوي فرات علاقمند شد و دو هدف در برابر خود يافت: شناسائي هند از راه زبان سانسكريت و وداها و شناسائي ايران از راه كتاب زند اوستا.

وي هدف دوم را انتخاب كرد: ايرانشناسي. زيرا علاوه بر زند اوستا سرزمين ايران و مردمش را كه با يهوديان، مصريان، يونانيان، هنديان و چينيان ارتباط و آميزش داشته‏اند دوشت مي‏داشت. وي به كتاب تاريخ[11] دكتر هايد كه در نوع خود نخستين اثر مهم در اروپا بود مراجعه كرد. اما اين براساس منابع قديمي ايراني تأليف نشده بود و از كتابهاي نوين مانند فرهنگ جهانگيري، ارداويرافنامه و صد در الهام گرفته بود. بنابراين وي به اين نتيجه رسيد كه براي تكميل معلومات خود بهتر است با ايرانيان سروكار داشته باشد و چون هند گروهي از ايرانيان اصيل را در طي 900 سال اخير در خود جاي داده بود و براي وي ارض موعود به حساب مي‏آمد. سرزميني بود در مغرب هند به نام گجرات. وي زندگي در ميان پارسيان هند را براي تكميل مطالعات خود انتخاب كرد.

در سال 1754 يكي از مهمترين لحظات زندگي انكتيل فرارسيد. در اين سال چند صفحه چاپ سنگي از ونديداد بوچر به پاريس فرستاده شد.

اينها را براي مشاهدهء دانشمندان فرانسوي ايتن فرومن Etienne Fourmont آورده بودند و وي آنها را به شاگردش لوئي دشوتري Louis Deschautrayes كه يك خاورشناس بود و درباره چين مطالعه مي‏كرد داده بود كه بررسي كند. دوپرون اين چند صفحه را در خانه دشوتري ديد و اين جمله را به زبان آورد:[12]

Sur le champ j’ai resolu d’enrichir ma patrie de ce singulier ouvrage.

وي مي‏دانست و پي برده بود كه اين زبان مي‏تواند بهتر از زبانهاي يوناني و لاتين درهاي بستهء شرق را بروي غرب بگشايد.

ولي براي ياد گرفتن اين زبان و خواندن اين صفحه چه بايد كرد؟ كجا بايد رفت؟ به ايران يا هند؟ سرانجام تصميم نهائي خود را گرفت. بايد به هند عزيمت كرد، جايي كه امكان مطالعهء وداها نيز وجود دارد. بعضي از دوستانش نظر وي را تأييد كردند و قول دادند كه براي جلب كمك مادي از دولت فرانسه و كمپاني هند شرقي فرانسه اقدام خواهند كرد.

مذاكرات دربارهء وي آغاز گرديد اما آنكتيل جوان شتاب داشت و از طرف ديگر نمي‏خواست كه در مورد كارهاي هند به دولت يا كمپاني تعهد بسپارد. بستگانش نيز استطاعت تحمل مخارج وي را نداشتند. از اينرو مصمم شد كه مانند يك سرباز سادهء داوطلب به هند برود و پس از وصول به هند از كار سربازي سر باز زند و سرگرم كار خود گردد. اين تصميم خود را با افسري كه مأمور گردآوري و ثبت نام سربازان بود در ميان گذاشت. نخست افسر مزبور از نوشتن نام وي خودداري كرد و سرانجام با اصرار وي و تعهد اينكه به هيچكس اين مطلب را نگويد نامش را ثبت كرد. آنكتيل همانطور كه قول داده بود به هيچكس نگفت كه چه خواهد كرد و فقط در آخرين روز اقامت در پاريس اين راز را با برادر جوانش در ميان گذاشت، برادري كه بعدها ازو متابعت كرد و به هند رفت و سرانجام به رياست كارخانه رسيد.

روز هفتم نوامبر 1754 وي پاريس را ترك گفت، در حاليكه از مال دنيا فقط دو پيراهن و دو دستمال و يك جوراب داشت. البته جز لباسي كه پوشيده بود و جعبه‏اي محتوي وسائل رياضي دريانوردي و يك تورات به زبان عبري و دو كتاب ديگر.

ده روز بعد در 16 نوامبر به بندر اريان در فرانسه رسيد. زندگي سربازي وي را بسيار فرسوده ساخته بود. در اينجا شنيد كه دوستانش موفق شده‏اند برايش يك مستمري 500 فرانيك از پادشاه فرانسه بگيرند و باين ترتيب از مشقت زندگي سربازي آسوده شد. موافقت شده بود كه وي بدون پراخت كرايه به هند برود و در طي مسافرت با فرمانده كشتي همسفر باشد. سرانجام در تاريخ 24 فوريه 1755 با كشتي دوك آكي‌تن Le Duc Aquitaine خاك فرانسه را ترك گفت و در دهم اوت 1755 وارد بندر پنديشري شد. بندر پنديشري مركز مستعمراتي فرانسه در هند و در حوالي مدرس قرار داشت. مدت اقامت آنكتيل در هند جمعاً پنج سال و نه ماه بود زيرا وي در 28 آوريل 1761 بندر بمبئي را ترك گفت. 17 نوامبر همان سال وارد بندر پورتسموت در انگلستان شد. و پس از مدت كوتاهي اقامت در انگلستان 14 مارس 1762 وارد پاريس شد.

وي در اين مدت هفت سال و چهار ماه كه از پاريس دور بود. سخت‏ترين و در عين حال جالب‏ترين دورانهاي زندگي را گذراند. در هند با عدم وسائل و وقوع جنگ ميان قواي مستعمراتي انگلستان و فرانسه و مشكلات محلي و عدم همكاري بوميان توانست آنهمه پيشرفت كند و با موفقيت كامل به فرانسه بازگردد و 7 روز بعد از ورود يعني 15 مارس 1762 نسخه‏هاي خطي را كه گرد آورده بود به كتابخانه ملي پاريس تسليم كرد و در حدود ده سال بعد در سال 1771 كار بزرگ وي: متن فرانسوي زند اوستا با ملحقات و مقدمهء مفصل به عنوان نخستين ترجمهء كتاب مقدس ايران قديم در فرانسه انتشار يافت.

در اينجا اشاره‏اي نيز به خط سير وي در هند در طي اين پنجسال و نه ما مي‏كنيم، تا مدت قطعي مطالعه و تحقيق وي براي مجري ساختن كار بزرگي كه در پيش داشت معلوم گردد. وي نخست در پنديشري به خواندن زبان فارسي كه در آن عهد بيش از هر زبان ديگر در آسيا عموميت داشت[13] سرگرم شد. اما پس از مدت كوتاهي به بنگال رفت و پس از ماجراهاي بسيار در ماه اوت 1757 دوباره به پنديشري آمد و در اكتبر همان سال به سورت در گجرات كه كعبهء آرزوهاي وي شمرده مي‏شد عزيمت كرد و در ماه مه 1758 يعني پس از هشت ماه وارد سورت شد و تا فوريه 1761 كه سورت را به مقصد اروپا ترك كرد در حدود سه سال (دو سال و ده ماه) در سورت ماند و در اين مدت سفري نيز به نواحي ديگر گجرات رفت (آخرين نقطه‏اي كه بازديد كرد غار الفانتا Elefanta در حوالي بمبئي بود).

بررسي مطالعات آنكتيل، شرح مسافرت وي به هند و معرفي نسخ خطي كه وي از هند آورده و كتاب خود وي كه نسخه چاپي اختصاصي وي با يادداشتها و دو نقشه قلمي از ايران و گجرات كه اكنون در كتابخانه مؤسسه شرقشناسي كاما، بمبئي، حفظ مي‏شود، از حوصلهء اين مختصر خارج است. در اينجا هدف فقط بررسي مدتي بود كه وي صرف مسافرت علمي خود به مشرق كرد، مسافرتي كه نتيجه‏اي چنان عظيم داشت.

پس از آنكتيل دوپرون دانشمندان بسيار به هند آمدند و نسخ مهمي از اوستا را با خود بردند. بسياري از نسخه‏هاي جديد اوستا نيز در اين مدت از ايران به هند آمد. صدها نسخه نيز در خود هند نويسانده شد.

براي معرفي اين نسخ موجود گذشته از كاتالگ‏هاي كتابخانه‏ها يك كار علمي بسيار مهم صورت گرفته است كه در حقيقت هدف نويسنده اين مطالب معرفي اين كار است.

موبد دانشمندان پارسي جمشيد كاوس جي كاتراك Jamshed Cawasji Katreak را همهء كساني كه با جامعهء ادبي پارسيان هند ارتباط دارند و يا سرگرم بررسي ادبيات زرتشتي هستند مي‏شناسند. اين بزرگوار كه با آنهمه دانش و احاطه مردي فروتن و آزاده است مدتي در تهران بسير برده و يكسال نيز با دانشكده ادبيات دانشگاه تهران همكاري علمي داشته و نيز سال گذشته به عنوان يك ايرانشناس برجسته براي شركت در جشن شاهنشاهي به ايران رفته بود. شاهكار استاد كاتراك كه در نوع خود بي‏نظير است، كتاب گنجينه‏هاي خاورزمين Oriental Treasures مي‏باشد كه به سال 1941 در بمبئي به چاپ رسيد.

خارگات M. P. Khareghat دانشمند فقيد پارسي درباره اين كتاب مي‏نويسد: من بيست سال است كه جمشيد كاتراك را به عنوان يك كارشناس آئين زرتشتي و تاريخ پارسيان و زبانهاي هندي مي‏شناسم. وي دانشمندي است توانا، برجسته و فروتن پس از اتمام تحقيقات فوق ليسانس در مدرسه رشيد جي جي بوي به عنوان محقق در مدرسه كاما تحت نظر دكتر مدي سرگرم كار شد.

و مأموريت يافت كه كتابخانه‏هاي پارسيان گجرات را بررسي و نتيجه كار خودر ا طي گزارش‏هاي دقيق به مؤسسه رد كند. وي چنين كرد و كليهء كتابهاي خطي ايراني اعم از پيش از اسلام و بعد از اسلام كه در اين كتابخانه‏هاي گمنام وجود داشت معرفي كرد و گزارش‏هاي وي در 762 صفحه در كتابخانه كاما ضبط گرديد. سپس اين فهرست‏ها را مرتب كرد و به صورت كتابي نفيس درآورد و منتشر ساخت. اگرچه در اين كتاب فقط قسمتي از مطالب گردآوري شده است، اما مؤلف اين فهرست را با افزودن ملحقات و يادداشتها و ضمائم به صورت يك كتاب جامع و مفيد درآورد. البته براي محققي كه بخواهد اطلاعات بيشتر درباره اين نسخ داشته باشد دسترسي به اصل گزارش كاملاً امكان‌پذير است.[14]

نويسنده اين مختصر با بررسي كتاب گنجينه‏هاي خاورزمين و اصل گزارشها و افتخار مصاحبت با مؤلف محترم، به فكر افتاد كه فهرست مختصري از اوستاهاي موجود در هند فراهم سازد كه شايد اندك اثري در راهنمائي دانشجويان ايرانشناسي در ايران داشته باشد، اگرچه خود نگارنده اذعان دارد كه كار بسيار ناقص و نارساست اما اميدوار است كه مقدمه‏اي باشد براي كار اساسي، كاري كه شامل معرفي كامل نسخ خطي اوستا در سراسر جهان از جمله هند باشد.

در بمبئي خوشبختانه كار بررسي ساده و آسان است. زيرا تقريباً همهء نسخ خطي گرانقدر اوستا در كتابخانه مؤسسه كاما گردآوري شده و در اينجا لازم است از دانشمند فقيد پارسي ملا فيروز كه در اين كار پيشقدم شد و مانوكجي هاتريا كه كتابهاي خطي مهمي با خود از ايران آورد نام برده شود.

پس از تشكيل مؤسسه كاما و الحاق كتابخانهء ملا فيروز به اين مؤسسه اين سنت پديد آمد كه كتابخانه دانشمندان فقيد ديگر پارسي به مؤسسه كاما ملحق گردد، چه از راه خريد آنها از اعتبارات مؤسسه، و چه با اهداي آنها توسط خود يا ورثه پارسي دانشمندان. بنابراين در فهرست تهيه شده، كتابهاي خطي موجود در كتابخانه كاما و كتابخانه‏هاي كوچك گجرات گنجانده شد و همه‌جا شماره كتاب در كاتالگ داده شده است كه مراجعه كننده بتواند در صورت نياز به اصل رجوع كند و خصوصيات و امتيازات كامل نسخه را بررسي و مطالعه نمايد.

در اين فهرست پنج بخش اوستا، خرده اوستا، ونديداد، ويسپرد، يسنا و يشت‏ها به ترتيب حروف الفبا، بررسي شده و در قسمت ششم متن‏هاي متفرقه گنجانده شده است. در هر يك از اين بخش‏ها نيز متون را به ترتيبي كه در كتاب يا كاتالگ ذكر شده آورده‏ايم و در تنظيم جدول نيز اين نكات رعايت شده است.

1-  در ستون يك زبان و خط نسخه ذكر شده است؛

2-  در ستون دوم ترجمه و ملحقات نسخه در صورت ذكر در اصل معرفي شده است؛

3-  در ستون سوم تعداد ورق يا صفحه ذكر شده است؛

4-  در ستون چهارم نام كتابخانه و محل كتابخانه را ذكر كرده‏ايم.

5-  در ستون پنجم شماره كتاب در كتاب استاد كاتراك و كاتالگ كتابخانه كاما ذكر شده و علامت + در قسمت چپ عدد نشانه آنست كه در كاتالگ‏ها شرح مندرجات ذكر شده است؛

6-  ستون ششم حاوي چهار مطلب است: -تاريخ كتابت، نام كاتب، نام نويسنده و محل نگارش و به ترتيب آنها كه جواب ندارند با علامت (-) مشخص شده‏اند.

به عنوان نمونه نخستين نسخه خرده اوستا را معرفي مي‏كنيم:

1-  خرده اوستا به زبان اوستائي، به خط اوستائي.

2-  ترجمه ندارد. ملحقات به پازند و سانسكريت.

3-  تعداد ورق 151. تعداد صفحه ذكر نشده (فقط در بعضي از نسخ بجاي ورق folio صفحه ذكر شده است).

4-  نام دارنده يا كتابخانه موبد پيروز شاه پاودي. محل كتابخانه: سورت.

5-  شماره 14 از كتابخانه گنجينه‏هاي خاورزمين فهرست مندرجات ذكر شده است.

6-  تاريخ نگارش 1907 سموات (سال هندي). نام كاتب ذكر نشده، نويسنده هيربد مهرنوش. محل نگارش ذكر نشده است.

 

سال يزگردي و سال سموات

اختلاف ميان سال يزدگردي و سال ميلادي 631 سال است يعني براي تبديل سال يزدگردي به سال ميلادي بايد عدد 631 را بدان افزود. اختلاف ميان سال سموات و سال ميلادي 56 سال است يعني براي تبديل سال سموات به سال ميلادي بايد عدد 56 را از آن كم كرد. 631 + سال يزدگردي يا 56 - سال سموات = سال ميلادي.

الف: خرده اوستا

ب: ونديداد

شماره	زبان خط	ترجمه و ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي زند و گجراتي دواناگري	- نيرنگ	286-	پيروزشاه پاوري. سورات	1	كهنه خوش - -
2	اوستائي اوستائي	- -	426-	پيروزشاه پاوري. سورات	2	نو - - -
3	اوستائي اوستائي	- -	313-	پيروزشاه پاوري. سورات	3	1178 ي - پاودي - بمبئي
4	اوستائي اوستائي	- -	323-	پيروزشاه پاوري. سورات	4	1177 ي - پاودي - بمبئي
5	اوستائي اوستائي	- -	264-	پيروزشاه پاوري. سورات	5	1189 ي - گرشاسب - بمبئي
6	اوستائي اوستائي	- -	368-	پيروزشاه پاوري. سورات	6	1203 - پاودي نوساري
7	اوستائي گجراتي قديم	گجراتي -	177-	پيروزشاه پاوري. سورات	7	خيلي كهنه - - -
8	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	409-	كوياجي. سورات	37	1159 - خوش سنجانا -
9	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	313-	امريگر. سورات	47	1139 - - -
10	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	304-	تالادارو. سورات	63	- - - -
11+	اوستائي زند پهلوي	- فارسي در حواشي	375-	تالادارو. سورات	67	كهنه - - -
12	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي در پازند	131-	آتشكده قديمي. سورات	70	1153 - رستم سنجانا. سورات
13	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي در پازند	342	آتشكده قديمي. سورات	71	1225 ي مانك. سورات
14	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي يا پازند	447-	تالادارو. سورات	77	1059 ي - سنجانا. -
15	اوستائي فارسي	- فارسي	326-	دلال. سورات	89	1136 ي - مينوچهر
16	اوستائي اوستائي	- گجراتي	289-	پاودي. سورات	121	1884 س مانوك. سورات
17+	اوستائي (ج1) گجراتي	- -	303	دستور كيخسرو. سورات	124	جديد - - -
18+	اوستائي (ج2) -	- -	229-	دستور كيخسرو. سورات	135	جديد - - -
19	اوستائي اوستائي	- گجراتي قديم	343-	دستور كيخسرو. سورات	127	1139 ي - ناريوسنگ سورات
20+	گجراتي	آزاد به گجراتي. گجراتي	531	بهرام كامدين. سورات	149	1896 س - پاليا -
21	اوستائي اوستائي	نيرنگ و توضيحات گجراتي	283-	دستور بكري. سورات	175	1199. زيبا. اتووالا
22	اوستائي اوستائي	نيرنگ و توضيحات گجراتي	312-	دستور بكري. سورات	177	1882 س - شاپور -
23	اوستائي اوستائي	نيرنگ و توضيحات گجراتي	304	پانتاكي. سورات	181	1191 ي - مهرنوش نوساري
24	اوستائي اوستائي	- -	321-	پانتكي. سورات	182	- - - -
25	اوستائي اوستائي	نيرنگ و توضيحات گجراتي	312	پانتكي. سورات	182	1895 - پاوي. سورات
26	اوستائي اوستائي	گجراتي و مقدمه	422-	گلاري. سورات	185	جديد - - -
27+	اوستائي گجراتي	- گجراتي بخط پازند	203-	گلاري. سورات	186	جديد - - -
28	اوستائي اوستائي	- دردهلد-	28-	ايبادا. سورات	187	1220 ي - اپبادا -
29+	اوستائي اوستائي	معروف به رابادي	-	ايبادا. سورات	188	1920 س - تاتي -
30+	اوستائي اوستائي	گجراتي -	103	ايبادا. سورات	191	1914 س - اي باتا -
31+	اوستائي اوستائي	- گجراتي	550-	راندر. سورات	193	- - - -
32+	اوستائي اوستائي	گجراتي	361-	ايبادا. سورات	214	1205 خوش كاوس. نوساري
33	اوستائي اوستائي	-	425-	ايبادا. سورات	215	- - - -
34	اوستائي زند	- 5 جلد -	288-	ايبادا. سورات	230	- - - -
35	اوستائي اوستائي	- گجراتي	264	دستور سينور. سورات	233	كهنه - - -
36	اوستائي اوستائي	- گجراتي	295-	دستور سينور. سورات	235	1202 ي - مانوك . سورات
37+	اوستائي گجراتي	گجراتي توسط اسپنديارجي	-	رابادي. سورات	272	كهنه - - -
38	اوستائي اوستائي	- گجراتي	219-	رابادي. سورات	277	كهنه - - -
39	اوستائي اوستائي	- گجراتي	247-	رابادي. سورات	289	150 ساله - - -
40+	اوستائي اوستائي	- -	245-	مهاتا. سورات	294	- - - -
41	اوستائي اوستائي	- گجراتي	440-	مهاتا. سورات	295	شروع در 1179 ي - -
42	اوستائي اوستائي	- نيرنگ به گجراتي	324-	امريگر. سورات	296	150 ساله - سنجانا -
43	اوستائي اوستائي	- -	394-	امريگر. سورات	297	195 س - رستم جي -
44	اوستائي اوستائي	گجراتي و مقدمه فرامجي	322-	سن. سورات	299	1180 ي خوش - گرشاسب -
45+	اوستائي اوستائي	- گجراتي	500-	دارابجي. سورات	330	- خوش - -
46	اوستائي اوستائي	- گجراتي	-	رابادي. سورات	333	كهنه - - -
47	اوستائي اوستائي	- -	289-	رابادي. سورات	334	1116 زيبا - اودوادا
48	اوستائي پهلوي و فارسي	- -	-	دستور. سورات	371	- خوب - -
49+	اوستائي اوستائي پهلوي	- -	164-	مودي. سورات	386	1190 - - -
50+	اوستائي اوستائي پهلوي	گجراتي -	-	مودي. باروچ	392	كهنه - - -
51+	اوستائي اوستائي پهلوي	- نيرنگ پهلوي	148-	دستور. باروچ	429	1222 ي - جاماسب -
52	اوستائي اوستائي پهلوي	- نيرنگ گجراتي در پازند	-	واخاريا. باروچ	453	1869 س - نوروزين رستم -
53+	اوستائي اوستائي پهلوي	- ج 1 -	264-	وكيل. باروچ	473	- زيبا وكيل -
54	اوستائي اوستائي پهلوي	گجراتي بخط ديواناگري	274-	وكيل. باروچ	474	- زيبا وكيل -
55	اوستائي اوستائي پهلوي	- نيرنگ گجراتي	268-	اوكاجالانا. باروچ	497	1044 ي - داراب سورات
56	اوستائي اوستائي پهلوي	- توضيحات گجراتي	294-	اوكاجالانا. باروچ	498	- زيبا. شايد ملاكاوس -
57	اوستائي اوستائي پهلوي	- نيرنگ گجراتي	368-	اوكاجالانا. باروچ	368	1898 س خوب - كاوس -
58	اوستائي قسمتي به گجراتي	گجراتي -	7-	وكيل. باروچ	554	- - فريدون -
59	اوستائي اوستائي	- نيرنگ گجراتي	186-	رابادينا. سورات	606	1831 س - - -
60+	اوستائي قسمتي به پهلوي	- تفسير در حاشيه فارسي گجراتي	-	رابادينا. سورات	608	1180 ي - - -
61	اوستائي قسمتي به پهلوي	- فرگرد 3 گجراتي	-	رابادينا. سورات	648	- - فرمجي -
62	اوستائي گجراتي	گجراتي فرگرد 12 گجراتي	13-	رابادينا. سورات	658	1205 ي - بهرامجي نوساري
63+	اوستائي اوستائي	پهلوي فارسي فرگرد 3 گجراتي	5-	رابادينا. سورات	659	- - رابادي -
64+	گجراتي گجراتي	گجراتي ف 21 - 19 -	-	رابادينا. سورات	660	- - - -
65+	گجراتي گجراتي	گجراتي ف 1-3-	7-	رابادينا. سورات	661	- - فرامجي -
66+	گجراتي گجراتي	گجراتي ف 12-	14-	رابادينا. سورات	662	1205 ي - جمشيد -
67+	گجراتي گجراتي	گجراتي (12)-	-	رابادينا. سورات	663	- - - -
68+	گجراتي گجراتي	گجراتي ف 3-1-	35-	رابادينا. سورات	664	- - اسپنديارجي
69	اوستائي اوستائي پهلوي	- ف 7 -	-	رابادينا. سورات	665	- - اسپنديارجي
70	اوستائي اوستائي	- (8و9) -	-	رابادينا. سورات	666	- - اسپنديارجي -
71	اوستائي اوستائي	- (6و2) -	-	رابادينا. سورات	667	- - اسپنديارجي -
72+	اوستائي اوستائي	گجراتي 0 ف 2-1-	-	رابادينا. سورات	667	- - اسپنديارجي -
73	اوستائي اوستائي	- گجراتي	316	اونوالا. اودوادا	695	1797 س - موبد تهمور
74	اوستائي اوستائي	- گجراتي	287-	اونوالا. اودوادا	696	1927 س - - -
75	اوستائي اوستائي پهلوي	- فارسي در حاشيه	-	ميرزا. اودوادا	706	خيلي كهنه - - -
76	اوستائي اوستائي	- نيرنگ گجراتي و زند	482-	بولسارا. نارگل	713	1148 ي - - -
77	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	324	سنجانا. بولسار	730	1115 ي - بهرام سنجانا -
78	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	334-	شاپورجي. بولسار	731	خيلي كهنه - - -
79	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	384-	سنجانا بولسار	733	1110 ي - - -
80	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	-	گاندوي بيلموريا	735	1902 س - - -
81	اوستائي اوستائي	- توضيحات گجراتي	-	گاندوي بيلموريا	736	كهنه - - -
82	اوستائي اوستائي	- توضيحات قديمي	-	گاندوي بيلموريا	737	خيلي كهنه - - -
83	اوستائي اوستائي	- توضيحات قديمي	291	موبدجينا گاندوي	738	1897 س - - -
84	اوستائي اوستائي پهلوي	- فارسي در حاشيه	-	پستونجي بولسار	741	1135 ي - فرامرز سورات
85+	اوستائي گجراتي	گجراتي -	488	پستونجي بولسار	744	- - - -
86+	اوستائي گجراتي	گجراتي از اسپنديارجي -	692	پستونجي بولسار	752	- - - -
87+	اوستائي گجراتي	گجراتي ف 12 -	-	پستونجي بولسار	753b	- - - -
88+	اوستائي گجراتي	گجراتي ف 5-1-	99-	پستونجي بولسار	753a	- - - -
89+	اوستائي گجراتي پهلوي	- ف 12 -	-	پستونجي بولسار	754a	1135 ي - كاوس -
90+	اوستائي گجراتي	- خلاصه شعر فارسي ف 2 و 1	-	پستونجي بولسار	758g	- - - -
91+	- خلاصه شعر فارسي 2 و 1	- خلاصه شعر فارسي ف 2 و 1	-	پستونجي بولسار	758g	- - - -
92	نيرنگ گجراتي	نيرنگ گجراتي	320-	رستم جي نوساري	773	1826 س - -

چون بيشتر نسخ ونديداد، ونديدادسد ميباشد علامت + جلو شماره مشخص آن نسخه‏هاست كه (ونديداد) هستند

ج: ويسپرد

شماره	زبان و خط	ترجمه و ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ از گجراتي	183-	پاودي سورات	8	956 ي - - -
2	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ از گجراتي	181-	پاودي سورات	11	كهنه - - -
3	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ - -	-	تالادارو سورات	52	جديد - - -
4	اوستائي ايراني اوستائي	- با نيرنگ از پهلوي -	-	تالادارو سورات	78	1182 - خدابخش -
5	اوستائي اوستائي	با نيرنگ. گجراتي	-	پاودي سورات	119	كهنه - - -
6	اوستائي گجراتي	- -	60-	دستور كيخسرو سورات	123	جديد - - -
7	اوستائي گجراتي	گجراتي -	65-	پانيا سورات	168	- - پاليا -
8	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ. گجراتي	-	پانيا سورات	171	- - پاليا -
9	گجراتي گجراتي	گجراتي -	-	راندر سورات	194	- خوب - -
10	اوستائي اوستائي	- -	54	آبيادا سورات	223	1221 ي - - -
11	اوستائي اوستائي	پهلوي -	121	رابادي سورات	274	- - - -
12	اوستائي اوستائي	پهلوي و فارسي گاه تفسير فارسي	-	رابادي سورات	284	كهنه - مانك -
13	اوستائي گجراتي	گجراتي ادبي -	115-	دارابجي سورات	301	- - - -
14	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ -	147-	رابادي سورات	332	1138 ي. خوش. منوچهر -
15	اوستائي اوستائي پهلوي	- -	39-	مدي سورات	386a	1107 ي - داراب -
16	اوستائي اوستائي	گجراتي از فرامجي اسفنديارجي	429-	دستور باروچ	430	1222 خوش - - -
17	اوستائي اوستائي	گجراتي -	-	روتن جي باروچ	465	- - - -
18	اوستائي كامل اوستائي	- -	75	جمشيدجي انكلسور	502	1159 - - -
19	اوستائي اوستائي	گجراتي -	55-	وكيل باروچ	557	1212 ي - ادولجي -
20	اوستائي اوستائي پهلوي	گجراتي -	150	رابادينا سورات	669	- - اسفنديار فراوجي
21	اوستائي (كامل) گجراتي	گجراتي و ترجمه آزاد -	110-	فرامجي ماما بمبئي	819	- - - -

د: يسنا

شماره	زبان و خط	ترجمه . ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي اوستائي	- -	128-	پاودي سورات	10a	- - - -
2	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ. گجراتي	245-	پاودي سورات	12	بيش از صدساله - -
3	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ -	280-	پاودي سورات	13	1245ي - پاوري -
4	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ. گجراتي	135-	امريگر سورات	38	1207ي - منوچهر - سورات
5	اوستائي اوستائي	- -	135-	تالادارو سورات	51	1836س - - سورات
6	اوستائي گجراتي	گجراتي آزاد -	-	تالادارو سورات	66	- - - -
7	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ گجراتي دوناگري	255-	تالادارو سورات	76	1201ي - دسا - -
8	اوستائي زند	- گجراتي كهنه	139-	پاودي سورات	118	كهنه - - -
9	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ گجراتي گجراتي	241-	كيخسرو سورات	147	1140 - ياگاريا سورات
10	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ گجراتي	136-	كادين سورات	150	- - - -
11	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ گجراتي در پازند	164-	كادين سورات	151	1224ي - تاتي -
12	اوستائي زند	- در دو جلد -	-	پاليا سورات	173	1219ي. زيبا داراب سورات
13	اوستائي زند	- دو جلد -	218-	پاليا سورات	174	تازه - - -
14	اوستائي زند	- با نيرنگ. گجراتي	88-	پاليا سورات	176	1892س - - -
15	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ گجراتي در پازند	200-	پاشاكي سورات	180	1819 - مهرنوش. نوساري
16	اوستائي زند	- ها 13-11	22-	آيبادا سورات	220	1224 - اي بارا -
17	اوستائي گجراتي	- -	-	آيبادا سورات	224+	- - اي بارا -
18	اوستائي زند	- شش جلد -	-	آيبادا سورات	231+	1221ي - اي بارا -
19	اوستائي زند	- شش جلد ناقص -	-	آيبادا سورات	232	1221ي - اي بارا -
20	اوستائي زند	- -	-	آيبادا سورات	238	1184ي - باروچ -
21	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ	271-	بهاتا سورات	292	1831س. خوب ليمجي
22	اوستائي اوستائي	گجراتي ها 32-28-	-	دارابجي سورات	310b	1061هـ. - - -
23	اوستائي اوستائي	فارسي و پهلوي -	-	دارابجي سورات	311d	- - پهلان -
24	اوستائي اوستائي	فارسي -		دارابجي سورات	321a	- - خورشيد -
25	اوستائي (كامل) و گجراتي	- با نيرنگ	191	رابادي سورات	329	10100س - ادولجي -
26	اوستائي (كامل) و گجراتي	- ها 16-1 -	-	دستور سورات	370	- خوب - -
27	اوستائي (كامل) و گجراتي	گجراتي (9011) -	100-	مدي سورات	386c+	- - - -
28	اوستائي (كامل) و گجراتي	- با نيرنگ -	157-	رابادي سورات	420	1143ي خوب منوچهر
29	اوستائي (كامل) و گجراتي	- گجراتي قديم	140-	رابادي سورات	425	- - منوچهر نوساري
30	اوستائي (كامل) و گجراتي	- با نيرنگ در گجراتي	160-	روتنجي باروچ	457	1829س - - -
31	اوستائي گجراتي	- با نيرنگ -	-		459	1884س - - -
32	اوستائي ناقص گجراتي	- -	-	جمشيدجي آنكلسيار	500	كهنه - - -
33	اوستائي اوستائي پهلوي	- گاهي پهلوي	-	رابادينا سورات	605	1831 خوب - -
34	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ. گجراتي با پازند	-	رابادينا سورات	600	1205ي - منوچهر -
35	اوستائي ها 57-1 اوستائي	سانسكريت و گجراتي -	-	رابادينا سورات	604	كهنه خوب - -
36	اوستائي ها 11-9 گجراتي	گجراتي -	84	رابادينا سورات	643	- - - -
37	اوستائي اوستائي	- نيرنگ. گجراتي قديم	-	اون والا اودوادا	698	1889س. - - -
38	اوستائي اوستائي	- نيرنگ در گجراتي قديم	-	بولسارا نارگل	714	شايد خيلي كهنه - -
39	اوستائي اوستائي	- سي روزه	253-	پانتاكي سنجان	728	1044ي - - -
40	اوستائي اوستائي	- -	119-	سنجانا بولسار	734	1209ي - شاپور -
41	اوستائي اوستائي پهلوي	- -	356-	پستنونجي بولسار	742	1196هـ - فرامرز. بولسار
42	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ. گجراتي	270-	پستنونجي بولسار	796	1846س - فريدون -
43	اوستائي اوستائي	- ها 71 و 26 / 23 -	26-	پستنونجي بولسار	800c	كهنه - - -
44	اوستائي اوستائي	ها (54) -	-	پستنونجي بولسار	800d	- - - -
45	اوستائي اوستائي	- -	152-	ماما بمبئي	816	كهنه - - -
46	اوستائي اوستائي پهلوي	- -	938	ماما بمبئي	818	1226ي - جمشيدجي -
47	اوستائي اوستائي	- گجراتي	125-	كاما بمبئي	103	1207ي - امريكا -
48	اوستائي اوستائي	- گجراتي در اوستائي	251	كاما بمبئي	104+	- - - -
49	اوستائي اوستائي	- نيرنگ در اوستائي	164	كاما بمبئي	105	1911س - - -
50	اوستائي اوستائي	- -	143	كاما بمبئي	106	- - - -
51	اوستائي اوستائي	- با نيرنگ دستورالعملها گجراتي	130	كاما بمبئي	107	- - - -

از شماره 47 تا 51 از كاتالگ كتابخانه كاما

هـ: يشت‏ها

شماره	زبان و خط	ترجمه . ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي (سي روزه) اوستائي	- با نيرنگ - گجراتي	117-	پاودي سورات	9	1209ي . خوش . پاودي سورات
2	اوستائي (در كتاب نيايش) اوستائي	- -	376-	دستور سورات	35	1104ي - - -
3	اوستائي (بهرام) اوستائي	- -	28-	دستور سورات	40	1899س - - پاودي
4	اوستائي (تير) اوستائي	- -	24-	دستور سورات	41	- - - -
5	اوستائي (روزسب) اوستائي	- فارسي و پهلوي	10-	دستور سورات	43	1200ي - انوالا -
6	اوستائي (آبان) گجراتي	- فارسي و هند اوستائي	60-	دستور سورات	44	1896س - دادبهاي -
7	اوستائي (فروردين) گجراتي	- -	44-	نالادارو سورات	59	- - - -
8	اوستائي (آبان تير) اوستائي	- -	53-	نالادارو سورات	79	كهنه - - -
9	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	- -	399-	نالادارو سورات	81+	1831س - - -
10	اوستائي اوستائي	- -	20-	دلال سورات	91+	1150 - 1140 - سورات
11	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	فارسي گجراتي	154-	پاودي سورات	117+	1773م - - -
12	اوستائي (قديمي بهرام) اوستائي	- -	33-	كيخسرو سورات	122	1178ي شكسته. فريدون
13	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	- -	267-	كيخسرو سورات	129+	1051 - داراب
14	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	- گجراتي	514-	كامدين سورات	153	1896س - تاتي نا -
15	اوستائي زند (تير) گجراتي	- -	41-	كامدين سورات	155	- - - -
16	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	- گجراتي قديمي گاهي فارسي	373-	پاليا سورات	167	1095ي. خوب. فريدون سورات
17	اوستائي (كتاب نيايش) اوستائي	- گجراتي -	430-	دفتر سورات	213+	1095ي - فريدون سورات
18	اوستائي (آشي و زامياد) اوستائي	- -	46-	پاودي سورات	239a	1095ي - فريدون -
19	اوستائي (مهر) اوستائي	- -	39-	پاودي سورات	243a	خيلي كهنه - - -
20	اوستائي (بهرام و تير) اوستائي	- -	8-	پاودي سورات	243b	كهنه - - -
21	اوستائي (رام) اوستائي	گجراتي قديم -	28-	پاودي سورات	254	خيلي كهنه - - -
22	اوستائي (هفتن) اوستائي	- پهلوي و آزاد گجراتي -	35-	رابادي سورات	278	كهنه - - -
23	اوستائي (خرداد. آبان) فارسي	- -	130-	دارابجي سورات	306	كهنه - - -
24	اوستائي (سروش هادخت) اوستائي	فارسي و زند -	-	دارابجي سورات	315	كهنه - - -
25	اوستائي (اردورام) اوستائي	- در حاشيه	24-	دستور سورات	357	1186ي - - -
26	اوستائي (سروش) اوستائي پهلوي	- -	8-	مدي سورات	386b	1189 - - -
27	اوستائي اوستائي	- فارسي و پهلوي	434-	دستور باروچ	444	خيلي كهنه - - -
28	اوستائي (رام) اوستائي	معاني گجراتي	-	روتن جي باروچ	462	- - ايزديار -
29	- (زند بهمن). -	فارسي از پهلوي -	-	وكيل سورات	475	كهنه - - -
30	اوستائي (ويشتاسب) اوستائي	- نيرنگ پهلوي شكسته	30-	كوماتا سورات	573	كهنه - - -
31	اوستائي (قديمي) اوستائي	گجراتي دز پازند	25-	كوماتا سورات	545+	- خوش - -
32	اوستائي (خرداد) گجراتي	- -	-	كوماتا سورات	552	- - وكيل -
33	اوستائي (خرداد و هفت تن) اوستائي	گجراتي -	-	رابادينا سورات	630	1817م - نان بهاي -
34	اوستائي (راشنو) اوستائي	- -	12-	اون والا - اودوادا	700	كهنه - - -
35	اوستائي (رام) اوستائي	- -	33-	اون والا - اودوادا	702	كهنه - - -
36	اوستائي (مهر راشنو و اشتاد) اوستائي	- -	75-	اون والا - اودوادا	702	1203ي - تهمورث -
37	اوستائي (ويشتاسب) اوستائي	پهلوي. نيرنگ پهلوي	17-	پشوتن جي بلسار	742b	1108 - فرامرز. بولسار
38	اوستائي اوستائي	گجراتي (8 فرگرد) -	-	پشوتن جي بلسار	751f	- - - -
39	اوستائي (بهرام) اوستائي	گجراتي -	16-	پشوتن جي بلسار	753d	1900س منوچهر -
40	اوستائي (بهرام) اوستائي پهلوي	- بخشي از هادخت نسك	40-	پشوتن جي بلسار	753F	- - - -
41	اوستائي (راشنو) اوستائي	- -	19-	پشوتن جي بلسار	754c	- - - -
42	اوستائي (واچ دارتو) اوستائي	- تفسير گجراتي	152-	دساي نوساري	769+	1923س - كاوس -
43	اوستائي (آبان) اوستائي	- پايان فارسي	33-	پشوتنجي بلسار	792	1149ي - هرمزديار -
44	اوستائي (هرمزد؟) اوستائي	- -	9-	پشوتنجي بلسار	803c	1851س - - -
45	اوستائي (سروش) اوستائي	پهلوي. گاهي تفسير فارسي	-	پشوتنجي بلسار	803i	1137 - سنجانا - بلسار
46	اوستائي (واچ دارنو) اوستائي	- -	177	كاما - بمبئي	110+	- 1126ي - رستم -
47	اوستائي (واچ دارنو) اوستائي	- -	150	كاما - بمبئي	111	- - - -
48	اوستائي (سروش هادخت) پازند سانسكريت
49	اوستائي (فروردين) اوستائي	- -	94-	كاما - بمبئي	120	- - - -
50	اوستائي (تير) اوستائي	- -	41-	كاما - بمبئي	121+	- - - -

از شماره 46 تا 49 از كاتالگ كتابخانه كاما

شماره	زبان و خط	ترجمه و ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي (كتاب) گجراتي	گجراتي قديم. به گجراتي	189-	كامدين سورات	192+	1782س - توشا -
2	اوستائي (كتاب زند) گجراتي	- -	268-	پاودي سورات	271+	773ي - نوشيروان -
3	اوستائي (متون.) گجراتي	فارسي	-	دارابجي سورات	-	- خوب - -
4	اوستائي (متون.) گجراتي	فارسي و گجراتي	-	دستور سورات	354d	- - - -
5	اوستائي (كوچكتر و بزرگتر) فارسي	- -	60-	وكيل باروچ	563	- - - -
6	اوستائي (كتاب) زند و پازند	فارسي -	251-	رابادينا سورات	616+	كهنه - - -
7	اوستائي (..كوچكتر) گجراتي	گجراتي گجراتي	58-	بولسارا نارگل	719+	- - - -
8	اوستائي (كتاب زند..) اوستائي	- پازند و گجراتي	271-	پشوتنجي بلسار	745+	1845س خوب. فريدون -

از متن‏هاي مخلوط و منتخب و خلاصه

شماره	زبان و خط	ترجمه و ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي اوستائي	- -	-	رابادينا سورات	617	1183ي - لولا -
2	اوستائي اوستائي	- گجراتي بخط داونگري	318-	سينور سورات		1176هـ - داراب . سورات
3	اوستائي اوستائي	پهلوي ناقص -	-	باودي سورات		كهنه - - -
4	اوستائي اوستائي	گجراتي -	475-	دستور بروچ		- - - -
5	اوستائي اوستائي	- گجراتي در پازند	233-	سينور سورات		1878س - مانكجي
6	اوستائي (نيرنگ) اوستائي	- گجراتي كهنه	357-	رابادي سورات		قرن 11ي - - -
7	اوستائي اوستائي	- در پازند	162	رابادي سورات		1187ي - تهور -
8	اوستائي گجراتي	نيرنگ در پهلوي	-	نالادارو سورات		1261ي - نالادارو
9	اوستائي پهلوي	- -	-	دارابجي سورات		خيلي كهنه - - -
10	گجراتي	- -	200-	دساي نوساري	768	از روي نسخه ملافيروز - -

شماره (1) خرده اوستا + ونديداد. شماره (2) ونديدادسد و ويسپرد. شماره‏هاي (3) و (4) ونديداد و ويسپرد

شماره‏هاي (5) و (6) و (7) ويسپرد و يسنا

شماره‏هاي (8) و (9) منتخب از ونديداد و متون ديگر. (10) خلاصه ونديداد

ح: جدول پيوست

شماره	زبان و خط	ترجمه و ملحقات	ورق يا صفحه	نام و محل كتابخانه	كاتالگ	تاريخ - خط - كاتب - محل نگارش
1	اوستائي خرده اوستائي گجراتي	- قديمي -	347-	پاليا سورات	165+	1160ي. خوب بهرامجي سورات
2	اوستائي اوستائي گجراتي	- قديمي -	200-	پاليا سورات	166+	كهنه. شكسته. موبد ايراني -
3	اوستائي اوستائي گجراتي	- -	95-	جمشيدجي انكلسور	515	1800س - مهرنوش -
4	اوستائي اوستائي فارسي	- قديمي -	-	رابادينا سورات	684+	كهنه - - -
5	اوستائي اوستائي	فارسي -	70-	كاما بمبئي	20+	143ي - سنجانا -
6	اوستائي اوستائي -	پهلوي -	481+	كاما بمبئي	12+	چاپ متن كاغذ 1867 - داراب
7	اوستائي اوستائي فارسي	- -	221-	كاما بمبئي	23+	- - - -
8	اوستائي اوستائي اوستائي	- نيايش نامه دساتير	-	كاما بمبئي	24+	- - - -
9	اوستائي اوستائي -	گجراتي -	91-	كاما بمبئي	29+	1872س - -
10	اوستائي اوستائي گجراتي	گجراتي -	212-	كاما بمبئي	30+	- - - -
11	اوستائي اوستائي فارسي	- -	197-	كاما بمبئي	230+	- - - -
12	اوستائي اوستائي اوستائي	- با نيايش‏ها	151-	بلسارا بارگل	717	كهنه - - -
13	اوستائي اوستائي فارسي	- -	78-	بلسارا بارگل	723+	1188ي - - -
14	اوستائي (ونديدادسد) اوستائي	- -	274-	آداجان سورات	211	1225ي. خوش سهراب -
15	اوستائي گجراتي	گجراتي -	95-	جمشيدجي انكلسور	515	1800س - جمشيد -
16	اوستائي (ونديدادسد) اوستائي	- نيرنگ گجراتي	392-	جمشيدجي انكلسور	518	1070ي - شاپورجي باروچ -
17	اوستائي فرگرد 12 گجراتي	گجراتي -	-	جمشيدجي انكلسور	663	1305ي - اسفنديار فرامجي
18	اوستائي فرگرد 7 اوستائي پهلوي	- -	-	رابادينا سورات	665	1305ي - اسفنديار فرامجي -
19	اوستائي فرگرد 9-2 پهلوي	- -	20-	رابادينا سورات	667	1305ي - اسفنديار فرامجي -
20	اوستائي ونديدادسد اوستائي	- -	316-	رابادينا سورات	694	1841س - - -
21	اوستائي ونديدادسد اوستائي	- گجراتي	356	ميرزا اودوادا	695	- - - -
22	اوستائي ونديدادسد اوستائي	- دارد	677-	كاما بمبئي	1+	چاپ متن كاغذ 1867 - - -
23	اوستائي ونديدادسد پهلوي	- -	518	كاما بمبئي	2+	- - - -
24	اوستائي ونديدادسد اوستائي	- فرگرد 12 -	-	كاما بمبئي	3+	- - - -
25	اوستائي ونديدادسد گجراتي	گجراتي در دو جلد -	585	كاما بمبئي	4+	- - - -
26	اوستائي ونديدادسد گجراتي	گجراتي -	72-	كاما بمبئي	5+	- - - -
27	اوستائي ونديدادسد گجراتي	- دستورات گجراتي	452-	كاما بمبئي	112	1161ي - - -
28	اوستائي ونديدادسد اوستائي	گجراتي دستورات گجراتي	304-	كاما بمبئي	113	1139ي - رستم -
29	اوستائي (ويسپرد) اوستائي پهلوي	- كرده 2+1 -	-	رابادينا سورات	624	- - اسپنديار -
30	اوستائي (ويسپرد) پهلوي	- سروش هادخت	99-	كاما بمبئي	15	1107ي - - -
31	اوستائي يسنا فارسي	- -	74-	دلال سورات	95	- - - -
32	اوستائي يسنا اوستائي	- كامل -	111-	جمشيدجي انكلسور	506	1129ي - ملاكاوس -
33	اوستائي يسنا اوستائي	- با نيرنگ در گجراتي	-	جمشيدجي انكلسور	508	خيلي كهنه - - -
34	اوستائي يسنا اوستائي	- -	-	جم بوساروالا باروچ	536	خيلي كهنه دست كم 500 سالي - - -
35	اوستائي يسنا اوستائي پهلوي	گجراتي صدشي گجراتي	912	رابادينا سورات	670	- - اسفنديارجي فرمجي -
36	اوستائي يسنا اوستائي	- با نيرنگ گجراتي	262-	اون والا اودوالا	693	- - موبد تهمورث
37	اوستائي اوستائي اوستائي	- گجراتي قديم	316-	پستونجي بولسار	776	1742س. خوب خورشيد -
38	اوستائي اوستائي اوستائي	- اوستائي	255-	پستونجي بولسار	749	خيلي كهنه - - -
39	اوستائي يسنا 9 اوستائي	به شعر فارسي از پهلوي سانسكريت	-	پستونجي بولسار	803h	1140ي - فرامرز رستم -
40	اوستائي يسنا اوستائي پهلوي	- با دستورات مذهبي -	298-	كاما بمبئي	6	- - - -
41	اوستائي (ها 65 و 25 و 23 و 11 - 9)	گجراتي -	204	كاما بمبئي	7	چاپ در متن كاغذ 1869 -
42	اوستائي 71 و 28 پهلوي	- -	-	كاما بمبئي	8	- - - -
43	اوستائي اوستائي	فارسي -	214-	كاما بمبئي	9	- - - -
44	اوستائي (17 و 31 تا 13 و 34)	فارسي -	-	كاما بمبئي	10	- - - -
45	اوستائي (17 و 31 تا 13 و 34)	- -	-	كاما بمبئي	11	كهنه ولي افتاده دارد - - -
46	اوستائي گجراتي	گجراتي -	300-	كاما بمبئي	12	كاغذ 1839ي - - -
47	اوستائي اوستائي	- گجراتي	-	كاما بمبئي	13+	- - - -
48	اوستائي (تيريشت) اوستائي	- گجراتي	-	كاما بمبئي	530	- - - -
49	اوستائي (اورمزديشت) فارسي	فارسي گجراتي	-	جم يوساروالا . باروچ	16	- - - -
50	اوستائي (فروردين) فارسي	- فارسي	-	كاما بمبئي	18+	1199ي - اسفنديار
51	اوستائي (قسمتي از يشت‏ها) پهلوي اوستائي	- -	-	كاما بمبئي	19	- - - -
52	اوستائي (ويشتاسب يشت) اوستائي	- -	35	كاما بمبئي	20	متن كاغذ 60 / 1859 -
53	اوستائي (اورمزديشت) فارسي	فارسي -	-	كاما بمبئي	17	- - - -
54	- اوستائي كشتي خواندن	- نيرنگ در فارسي -	4-	كاما بمبئي	27	- - - -

شماره‏هاي 11 - 5 و 28 - 22 و 30 و 46 - 39 و 53 - 48 از كاتالگ كتابخانه كاما استخراج شده

در جدول‏هاي فهرست نسخ خطي در هند جمعاً 332 نسخه خطي آورده شده بشرح زير است:

الف- خرده اوستا شامل 36 نسخه

ب- ونديدادسد شامل 81 نسخه

ج- ويسپرد شامل 21 نسخه

د- يسنا شامل 51 نسخه

هـ- يشت‏ها شامل 50 نسخه

و- اوستائي شامل 8 نسخه

 

ز- متن‏هاي مخلوط و منتخب و خلاصه شامل 10 نسخه

در جدول پيوست نيز 54 نسخه ذكر شده است كه حاوي 13 خرده اوستا و 15 ونديدادسد و 2 ويسپرد و 17 يسنا و 6 يشت‏ها و 1 اوستا است بنابراين در اين فهرست جمعاً 49 خرده اوستا 96 ونديدادسد، 23 ويسپرد و 68 يسنا و 56 يشت‏ها و 9 نسخه اوستا و 10 نسخه متن‏هاي مخلوط و منتخب و خلاصه ذكر شده است.

با اينكه نسخ مهم و پرارزش اوستا را اروپائيان از هند برده‏اند باز هم نسخ مهمي در كتابخانه‏هاي پارسيان وجود دارد و جمشيد كاتراك در كتاب خود گنجينه‏هاي خاور زمين صفحه سيزدهم مقدمه به اين نسخ اشاره كرده است. با اينكه نسخ مهم و پرارزش اوستا را اروپائيان از هند برده‏اند، باز هم نسخ مهمي در كتابخانه‏هاي پارسيان وجود دارد و جمشيد كاتراك در كتاب خود گنجينه‏هاي خاورزمين صفحه سيزدهم مقدمه به اين نسخ اشاره كرده است از جمله اين نسخه‏ها را اين چنين معرفي ميكند.

1-  يك نسخه يسنا (شمار 536 از كاتالگ كاتراك و شماره 34 جدول ح اين فهرست) كه توسط چهار كاتب نوشته شده و قديمي‏ترين قسمت آن با يك نوع خط شكسته نوشته‏اند نسخه‏هايي است بدون غلط كه شايد براي استفاده دانشمندان تهيه شده بوده است نه استفاده موبدان و بهدينان. مالك فعلي آن مي‏گويد كه ون واندر Von Wander مصرشناس هلندي كتاب را هنگام اقامت در هند ديده و تشخيص داده است كه كتاب دست كم 500 ساله است (امروز 550 ساله)[15].

2-  يك نسخه يسنا (شماره 746 از كاتالگ كاتراك و شماره 39 جدول ح اين فهرست) در حدود 450 سال عمر دارد و نسخه‏اي است بسيار درست[16].

3-  يك نسخه ويسپرد (شماره 8 از كاتالگ كاتراك شماره 1 جدول ج اين فهرست) امروز در حدود 400 سال قدمت دارد و نويسنده آن موبد اردشير جيوا همان كسي است كه در سال 925 يسنا و در 957 و 963 ونديداد و در 960 سي روزه را نوشته اين نسخه‏ها امروز در كتابخانه‏هاي دولتي منيخ اداره هند لندن و كتابخانه مهرجي رانا و نوساري نگهداري مي‏شوند[17].

همين كتاب ص 8 شماره و گزارشهاي جمشيد كاتراك در كتابخانه كاما بهمين شماره براي اين نسخه‏ها كه بخط موبد اردشير نوشته شده نگاه كنيد.

Collection of colophons of zrostrian Mss in Europby Dr. J.M.Unvalla pages: 79-80-93-94.

4-  يك نسخه ونديداد (شماره 706 در كتاب كاتراك و شماره 65 از جدول پ اين فهرست) بخط اوستائي پهلوي كه امروز تقريباً چهارصد ساله است با حواشي و زيرنويس‏هاي مهم بزبان فارسي¹⁷.

5- يك نسخه ونديدادسد (شماره 497 از كتاب كاتراك و شماره 44 از جدول ب اين فهرست.) بخط اوستائي متن كامل و نيرنگ در گجراتي قديم با يادداشتهائي به گجراتي و فارسي كه امروز تقريباً سيصد ساله است[18].

6- يك نسخه خرده اوستا (شماره 126 از كتاب گنجينه‏هاي خاورزمين و شماره 11 از جدول الف اين فهرست) كه در آتش بهرام شاهنشاهي در سورات حفظ مي‏شود نسخه‏اي است كامل با توضيحات در فارسي و گاهي پازند با خط فارسي خوب و بعضي ملحقات.

اين نسخه امروز تقريباً 330 ساله است و نويسنده آن دستور هرمزديار فرامرز چند نسخه پر ارزش ديگر هم نوشته است.[19]

7- يك نسخه خرده اوستا (شماره 447 در كتاب گنجينه‏هاي خاورزمين و شماره 22 از جدول الف اين فهرست) سانسكريت كه در نوع خود بي‏نظير است و در حدود 350 سال عمر كرده است[20]

براي تهيه اين مختصر از اين منابع استفاده شده است:

1-  دهابهار Dhabhar, Eruad B.N. كاتالگ كتابخانه موسسه خاورشناسي كاما، بمبئي، 1923

2-  انكتيل دوپرون Du Perron. Anquetil ، زند اوستا، چاپ پاريس، 1771

3-  جمشيد كاتراك Katrak. Jamshed Cawasji ، گنجينه‏هاي خاورزمين، بمبئي، 1941

4-  منان Menant, D. پارسيان تاريخ جامعه زرتشتيان هند، پاريس، 1898

5-  دكتر مدي Mody, Jivanji Jamshedji Ph.D آنكتيل دوپرون و دستور داراب

6-  سرفراز Sarfraz Khan Bhador Prof. Sheikh Abdul Kadir ، كاتالگ دانشگاه بمبئي، بمبئي، 1935

7-  شهمردان رشيد ايراني، كاتالگ دست‌نويس كتابخانه كاما

8-  اون والا Unvalla, J.M. Ph.D ، مجموعه نسخ خطي اوستائي در اروپا.

بمبئي – آبان 1350

 

---