نبشته‌هاي کهن  |   نسخه‌شناسي   |   کتيبه‌شناسي   |   پژوهش‌ها   |   پژوهشگران   |    بررسی و نقد کتاب   |    کتابشناسي
> بارتلمه، کريستيان (Christian Bartholomae)، فرهنگ ايراني باستان (به اضمام ذيل آن)، با پيش‌گفتار فارسي دکتر بدرالزمان قريب، انتشارات اساطير با همکاري مرکز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدنها، تهران 1383، 35+287+XIII+1000 (2000 ستون) + XXXII صفحه.



بارتلمه، کريستيان (Christian Bartholomae)، فرهنگ ايراني باستان (به اضمام ذيل آن)، با پيش‌گفتار فارسي دکتر بدرالزمان قريب، انتشارات اساطير با همکاري مرکز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدنها، تهران 1383، 35+287+XIII+1000 (2000 ستون) + XXXII صفحه.

جمیله حسن‌زاده
برگرفته از زبانهاي ايراني (ضميمهء نامهء فرهنگستان)، جلد اول، شمارهء اول، خرداد 1384



عنوان اصلي اين کتاب Altiranisches Wörterbuch (zusammen mit zum Altiranischen wörterbuch) است و براي اولين بار در ايران به صورت اُفست چاپ شده است. پيش‌گفتار کتاب، عناوين زير را در بر مي‌گيرد: «مدخل»، «زندگي‌نامه»، «تحقيقات و آثار بارتلمه»، «قانون بارتلمه»، «کتاب‌نامهء آثار بارتلمه» و «تأثير قانون بارتلمه بر ساختار فعلهاي زبان فارسي».

بارتلمه فرهنگ ايراني باستان را در سال 1904 منتشر کرد. پس از نشر اين کتاب و مسئلهء رمزگشايي و انتشار دست‌نوشته‌هاي ترفان، وي به اهميت اين کشفيات در پژوهش زبانهاي ايراني پي برد و به مطالعهء آنها پرداخت و، بدين وسيله طرحي براي الحاقات فرهنگ خود پايه‌ريزي کرد و با افزودن مطالب جديد توانست جلد الحاقي فرهنگ را با عنوان ِ Zum Altiranischen wörterbuch در سال 1906 تأليف کند و در استراسبورگ به چاپ رساند.

يکي از ويژگيهاي بارز فرهنگ بارتلمه افزودن فهرست واژگان و بُنها براساس حروف پاياني آنهاست، که در پايان فرهنگ آمده است. واژه‌ها، به ترتيب الفبائي ِ حروف پايان‌شان، به شمارهء مدخلها ارجاع داده شده‌اند (ستون 1901 به بعد). مؤلف، براي استفادهء آسان‌تر پژوهندگان، بُنهاي فعلي و بُنهاي اسمي-صفتي (ساختهاي صرف‌پذير) را از صورتهاي صرف‌نشدني جدا کرده است. مداخل فرهنگ با سرواژه‌هاي j براي اوستاي نو، g براي گاهان و p براي فارسي باستان مشخص شده؛ سپس واژه و معاني مختلف آن به همراه مآخذ ذکر شده است. ترتيب الفبائي ِ فرهنگهاي سنسکريت است (به استثناي جايگاه v که پيش از r آمده). فرهنگ ايراني باستان، از زمان تدوين آن تاکنون، ارزشمندترين منبع مطالعاتي دربارهء زبان اوستايي به شمار مي‌رود.